Một đoàn khách nước ngoài đầu tiên đã tự dò đường đến làng cổ Lộc Yên (Tiên Cảnh, Tiên Phước). Họ đến ngôi làng cách Tam Kỳ 40 km cho đến giờ vẫn còn nguyên những ngôi nhà cổ và ngõ đá trăm năm, phong kín thời gian theo lời kể của bạn bè và những thông tin đã đọc được trên các tờ báo.

Bờ đá rêu xanh

Nhà cổ đẹp, lạ. Những ngõ đá xinh xắn, quanh co dằng dặc, chạy quanh giếng, men theo sườn đồi, nhiều tầng bậc, đuổi theo tận nhà cổ…Đây  là “phần hồn” của không gian làng cổ Lộc Yên. Ngõ đá tạo thành tấm thảm xanh, phủ trên mái ngói nâu đỏ sắc màu ấm áp mùa đông, mát lạnh mùa hạ, “vô tình” trở thành nghệ thuật sắp đặt công phu, độc đáo với những bờ tường cao không quá 1-1,2m, vững chãi, không cần đến hóa chất hoặc vôi vữa.Thả bước trên những bậc đá xanh lên nhà đã phủ mờ dấu chân và bờ tường đá ngang đầu người cũng đã rêu sẽ hình dung về những cuộc hẹn hò với những bàn tay buông, nắm vội vàng đêm khuya của trai gái làng xưa; là hình ảnh những hàn sĩ cởi áo từ quan, về quê ngâm thơ uống rượu, vui thú điền viên; gợi bao niềm thổn thức, gợi nỗi lòng hoài niệm cố hương những người tha phương.

Những căn nhà cổ của làng dựa lưng vào chân đồi, núi đất, đắc địa về phong thủy. Hòn Ngang làm bình phong trước nhà. Gò Tròn làm hậu chẩm. Vũng Trâu lội là chỗ thủy tụ từ hai con suối nhỏ không tên đã hấp dẫn du khách ngay cái nhìn đầu tiên. Trong ngôi nhà cổ cụ Nguyễn Huỳnh Anh, xây dựng năm 1850, độc đáo nhất trong số 300 nhà cổ còn sót lại của Quảng Nam, trên đỉnh dốc ngõ đá rêu phong còn nguyên dấu tích của một thời hào phú, ghi lại trên bộ phản gỗ lim, tủ thờ, trường kỷ, bức hoành phi và những đôi ngựa gỗ…Căn nhà đã từng ám ảnh Tổng thống chế độ cũ Ngô Đình Diệm, từng nhờ anh trai Ngô Đình Khôi (Tổng đốc Quảng Nam) dạm hỏi mua mấy lần nhưng đã bị khước từ…Đoàn du khách nước ngoài không ai bảo ai, đã xin cùng chủ nhân đời thứ 4 Nguyễn Đình Hoan chụp bức hình lưu niệm để ghi lại khoảnh khắc vừa trải nghiệm.

Sau lời chuyển ngữ: “Có duyên lấy đặng chồng nguồn/ Ngồi trên ngõ đá có buồn cũng vui” của du khách Phạm Nguyễn Lịch (Việt kiều Pháp), nhiều người đã say sưa theo từng bước chân đi giữa làng cổ. Cũng giống như những câu chuyện hò hẹn ngày xưa, những đôi tình nhân nước ngoài nắm tay nhau lên xuống dốc và không quên lưu giữ chút xưa ngay trên thềm đá ngõ vừa mới được làm sạch rêu ngày cũ.

Khách nước ngoài thăm ngõ đá và nhà cổ ở Lộc yên. Ảnh: T. Dũng

Một thoáng buồn rơi dọc đường về. Con đường dẫn vào làng Lộc Yên vẫn uốn lượn theo chân ruộng bậc thang. Có thôn nữ thẹn thùng nhìn xuống đôi tay, ngập ngừng mân mê chéo áo, trẻ mục đồng giương đôi mắt tròn xoe… vẫn còn đầy gió thổi qua cánh đồng vắng. Không một tour du lịch được mở. Không cả một bảng chỉ dẫn đường thường thấy ở bất kỳ khu du lịch nào được giới thiệu. Không tìm gặp được nơi con sông Đá Giăng, bắt nguồn từ sông Trạm (Tiên An) đổ về sông Tiên ở Tiên Kỳ, chảy qua làng Lộc Yên, tạo thành dải lụa mềm với những bờ xe nước… Lộc Yên tưởng chừng đã đón khách bằng chính sản vật vườn nhà, đậm hương vị dân dã: chuối chần, dâu đất, bánh tét nhân chuối sứ… từ một dự án bảo tồn và phát huy giá trị làng cổ, ngõ xưa do chính vị Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Phước chủ nhiệm đã hơn 2 năm qua. Đề tài đã bị xếp vào ngăn kéo văn phòng khi chủ nhiệm chuyển nhiệm sở. Du khách ngỡ ngàng theo xe rời làng trên con đường bê tông sạt lở, toang hoác, bỏ lại sau lưng miền hoài niệm, bỏ lại những gáo nước mưa trong vắt, hứng từ bẹ cau, chảy xuống chum sành ở góc sân ngày xưa hay một giếng khơi trong vườn nhà…với cánh đồng lúa quắt queo, khô héo dưới nắng miền Trung mùa hạn và căn nhà dự định làm trạm đón khách bỏ không … với câu hỏi: Làng xanh xưa bao giờ thôi chờ đợi! 

NAM KHA