Que huong Tien Phuoc ::.....

Từ Tam Kỳ, ngược tuyến ĐT 616, qua khỏi dốc Suối đá, một địa danh từng làm kinh hoàng bọn lính khố xanh, khố đỏ bằng trận quyết tử của các nghĩa sĩ Cần Vương, du khách đã đặt chân đến mảnh đất Tiên Phước. Những khúc quanh co uốn lượn của tuyến ĐT 616 chắn hẳn sẽ không làm nản lòng các du khách trong cuộc hành trình về vùng trung du, bởi trước mắt bạn bây giờ là ngút mắt một màu xanh của những vườn làng nào tiêu, quế, lòn bon, thanh trà, chuối, mít vườn.... được ngăn cách với đường làng bằng những bờ chè tàu thẳng tắp. Xa xa, từng đàn cò trắng lả lơi trên những cánh đồng bậc thang như những nét chấm phá càng làm cho bức tranh quê thêm sinh động.

Tiên Phước không chỉ nổi tiếng với những vườn cây đặc sản, có giá trị kinh tế cao, đã từng làm say lòng người bởi những hương vị đậm đà mang hơi hướng của miền sơn cước, mà Tiên Phước còn là quê hương của những thắng cảnh đẹp. Thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho Tiên Phước những những phong cảnh hữu tình mà gắn với nó là cả một không gian văn hóa giàu bản sắc của cư dân vùng trung du. Đến Tiên Phước, ai đó sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp đến nao lòng của dòng sông Tiên khi ánh hoàng hôn đổ về trên thị trấn. Từ trong tiềm thức mỗi người dân Tiên Phước, Sông Tiên bao đời chảy ngược đã trở thành niềm tự hào rất riêng mà không ai có thể lý giải được sự hiện hữu ấy. Có lẽ gắn với dòng sông hiền hoà thơ mộng, câu chuyện truyền thuyết về thác bố, bãi vàng và tấm thân trinh nữ của người con gái vị Sơn thần tan chảy trong dòng nước dữ, hy sinh vì sự tồn vong của muôn loài đã trở thành yếu tố tâm linh, có chỗ đứng vĩnh cửu trong trong lòng dân bản địa. Dòng Sông Tiên, con sông duy nhất ở Quảng Nam chảy ngược về núi không chỉ là “chứng nhân” lịch sử trước những bước thăng trầm của một vùng trung du, mà trên đôi bờ sông Tiên còn ẩn chúa những trầm tích của nền văn hóa nổi tiếng vào thời sơ kỳ kim khí ở miền Trung nước ta - văn hóa Sa Huỳnh (cách nay khoảng 2000- 2500 năm). Phát hiện tại các di chỉ Gò Miếu, Gò Quảng (Tiên Hà) đã phát họa sơ lược bức tranh thời tiền sử ở vùng Tiên Phước.

Trên một nhánh khởi nguồn của dòng sông Tiên (đoạn sông Đá Giăng thôn 3 - Tiên Cảnh, giáp làng Lộc Yên) du khách có thể chứng kiến một cảnh phô diễn ngoạn mục của tạo hoá, một bãi đá lớn nhỏ đủ kích thước, lô nhô, chen chúc nhau tạo nên những hang, hốc lớn nhỏ hết sức thú vị, trải dài hàng trăm mét. Thời gian với sự bào mòn và lực xoáy của dòng chảy đã tạo nên trên đá những hình thù kỳ dị, khiến người xem có thể liên tưởng đến những vật dụng quen thuộc như cái cối, cái chén, cài chày, cái lò... và dấu của những bàn chân to tướng. Có lẽ đó cũng chính là duyên cớ để lưu truyền trong dân gian câu chuyện về sự tích Lò Thung, và bãi đá kia chính là minh chứng thú vị cho sự tồn tại của một vị khổng lồ đã từng sống, sinh hoạt và sản xuất các công cụ lao động trên khúc sông này.

Bãi đá Lò Thung với câu chuyện người khổng lồ kỳ thú đã và đang có sức hấp dẫn mãnh liệt với du khách thập phương. Tuy nhiên nếu làm một chuyến lội ngược dòng qua thị trấn Tiên Kỳ ghé về Hội An Tiên Châu du khách không những có cơ hội thăm thú các ngôi nhà cổ độc đáo ẩn mình trong không gian mượt mà của miền sơn cước mà còn có cơ hội chiêm ngưỡng màu xanh bao la của rừng thông caribe lẫn trong tiếng vi vu của gió ngàn, tiếng thác chảy xa xa. Cảm giác của một không gian hoang dã và nguyên sơ càng làm tăng thêm phần hứng khích để du khách khám phá vùng đất và con người nơi đây. Đứng trước vẻ đẹp hoang sơ nhưng không kém phần hấp dẫn của 5 tầng thác Ồ Ồ hùng vĩ, được hoà mình trong dòng nước mát của núi rừng, hay một buổi liên hoan nhẹ trên đỉnh Ồ Ồ thì không còn gì thích thú bằng. Có lẽ vì thế, mà không biết tự bao giờ Ồ Ồ Tiên Châu hay Lò Thung Tiên Cảnh đã trở thành danh thắng trong lòng dân Tiên Phước.

Nét độc đáo, riêng có của vùng bán sơn địa này có thể kể đến những ngôi nhà cổ có niên đại trên 100 năm. Trong guồng quay và sự đổi thay “chóng mặt” của cơ chế thị trường, xu hướng đổi mới đang dần phá bỏ lối sống khép kín, vốn là nét đẹp trong văn hóa làng xã Việt Nam, thì người dân Tiên Phước vẫn giữ lại cho mình những ngôi nhà cổ độc đáo và tinh xảo. Đó là những ngôi nhà gỗ, được hình thành từ nguồn nguyên liệu chính là gỗ mít vườn, một loại cây ăn quả đặc sản của vùng quê Tiên Phước. Bàn tay tài hoa của các nghệ nhân phường mộc Văn Hà đã biến những cấu kiện gỗ thô cứng trở nên những tác phẩm nghệ thuật sống động, những hình ảnh rất đổi gần gũi trong cuộc sống đời thường như hoa mai, chim trĩ, Nho- sóc, Tùng - lộc…nhưng gửi gắm trong đó ý nghĩa tâm linh, khát vọng nhân sinh của con người. Tìm gặp những ngôi nhà như thế ở Tiên Phước không khó, bởi không chỉ ở Lộc Yên (Tiên Cảnh), Hội An (Tiên Châu) mà rải rác ở các làng quê Tiên Mỹ, Tiên Hiệp, ta vẫn có thể bắt gặp những ngôi nhà cổ đẹp đến “mê hồn”. Những mái ngói rêu phong trầm mình dưới tán lá rợp mát của vườn cây lưu niên, những tầng, bậc đá phẳng phiu ôm lấy những khu vườn xanh mướt mắt, những con ngõ dài dặt phẳng lì những viên đá phiến, đá cuội mòn dấu chân người... tất cả được quyện hoà trong một không gian tĩnh mịch, thôn dã - không gian văn hóa vườn nhà. Đây chính là yếu tố đặc trưng, rất “bản địa” đã và đang là niềm tự hào của người dân Tiên Phước.

Có thể nói người dân Tiên Phước gìn giữ những ngôi nhà cổ như gìn giữ một cái gì đó rất thiêng liêng chứ hoàn toàn không chỉ giá trị vật thể. Con người Tiên Phước vốn trọng nhân, hiếu nghĩa, chân chất, thật thà những cũng rất tinh tế trong ứng xử hàng ngày, họ không dễ dàng đem những di sản của cha ông, những di sản có giá trị nhân văn như thế để mặc cả thiệt hơn. Cụ Nguyễn Huỳnh Anh (chủ nhân một ngôi nhà cổ tại Làng Lộc Yên - Tiên Cảnh) đã hai lần từ chối lời đề nghị mua nhà của Tổng thống chế độ cũ với giá cao “ngất ngưỡng” - hành xử đó của cụ là gì nếu không nói là vẻ đẹp trong văn hóa ứng xử của người dân Tiên Phước. Và nếu không chi phối bởi văn hóa ấy, tính cách ấy, thì làm sao chỉ trong không gian hành chính của một làng, người dân Lộc Yên còn lưu giữ khá nguyên vẹn tám ngôi nhà cổ đẹp và tinh xảo, cùng với nó là những vật dụng đẹp mắt và bí ẩn mà chiếc bàn xoay chúng ta đã từng biết đến là một điển hình.

Cách làng Lộc Yên khoản 2 km về hướng Tây, du khách đã có thể viếng thăm một ngôi nhà cổ khá nguyên trạng, nơi sinh ra và lớn lên của nhà chí sỹ cách mạng, Quyền Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hoà - di tích lịch sử quốc gia nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng. Một ngôi nhà đẹp về kiến trúc, điêu luyện và kỹ xảo trong nghệ thuật chạm trỗ được ẩn mình trong không gian êm ả, dịu dàng của hương bưởi, hương cau, và màu xanh mát của vườn chè đã tồn tại từ bao đời, khiến cho du khách như lạc vào một thế giới xa lạ, thiêng liêng mà ở đó dường như không còn chổ cho những lo toan, hối hả của cuộc sống đời thường. Được tham quan di tích, nhìn lại những di vật, di ảnh, bút tích và những tư liệu một thời gắn bó với nhà cách mạng, thắp một nén nhan tưởng nhớ bậc tiền bối yêu nước thương dân để thấy lòng mình được thảnh thơi, tạm quên đi những tất bậc củ cuộc sống, âu cũng là việc nên làm.

Đến Tiên Phước, du khách còn có dịp tham quan những di tích văn hóa, những tên đất tên làng đã đi vào lịch sử cách mạng hào hùng của quê hương qua hai cuộc kháng chiến. Các địa danh Dốc Miếu, Nà Lầu - Tiên Thọ, Gò Nha - Dương Đế - Tiên Phong, Bàu Ông Trấn - Tiên Lộc…từng là căn cứ của nghĩa quân Nguyễn Duy Hiệu Cần vương kháng Pháp trong những năm đầu thế kỷ XX. Ngày nay, về Nghĩa trũng - thôn 1 Tiên Mỹ nơi những an nghỉ cuối cùng của các nghĩa sỹ, nhân dân địa phương đã xây dựng lăng đường, hàng năm tổ chức cúng tế để tưởng nhớ anh linh của các bậc tiền bối hy sinh cho Tổ quốc, giang sơn.

Hưởng ứng phong trào Cần Vương các hoạt động tân dân, cải cách được nhiều nhà yêu nước ở Tiên Phước khởi xướng và thực hiện đã mang lại một luồng sinh khí mới cho phong trào đấu tranh gianh độc lập, tự do cho dân tộc. Bên cạnh tên tuổi nhà chí sỹ yêu nước - nhà canh tân nổi tiếng được sử sách ghi công như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, vị “anh hùng thảo dã” Lê Cơ với câu nói bất hủ “Túng bất năng hành chi thiên hạ, do khả nghiệm chi nhất hương”, có nghĩa là “Nếu không làm được việc lớn cho thiên hạ thì cũng làm đúng trong một làng” đã có những đóng góp không nhỏ cho phong trào duy tân. Đến thôn 3 Tiên Sơn hôm nay, du khách có thể nhìn thấy di tích Nền trường tân học Phú Lâm - nơi Lê Cơ đã từng mở trường dạy chữ Quốc ngữ, chữ Pháp; đây cũng là ngôi trường đầu tiên ở Việt Nam có giáo viên và học sinh nữ. Ông còn mở thương cuộc, lập nông hội... biến vùng quê heo hút trở thành “một nơi khai thông vui vẻ”. Phú Lâm trở thành mô hình đổi mới của cả nước thời bấy giờ.

Về Tiên Phước để được thả mình trong không gian hiền hoà của những làng sinh thái, được thăm thú những ngôi nhà cổ độc đáo, những thắng cảnh thiên nhiên quyến rũ của vùng trung du, để cảm nhận cái giao hoà của đất trời cây cỏ, của tình người, hẳn cũng là cái thú tao nhã, một nhu cầu tinh thần không thể thiếu của con người.